Architecture:
Franciszkanie (konwentualni), Wodzisław Śląski (Trójca Święta), Wodzisław, kościół klasztorny, XV/XVI cent.

Introduced: 26.03.2015 15:55 | Last update: 28.08.2015 16:37 | Author of description: Paula Zawisza

Basic information

Typ: kościół klasztorny

Date: XV/XVI cent.

Location

Main town / village: Wodzisław

Address, current nationality and administrative affiliation::
  • Parafia Ewangelicko-Augsburska w Wodzisławiu Śląskim (Zespół klasztorny Franciszkanów w Wodzisławiu Śląskim), ul. Minorytów, 44-300, Wodzisław Śląski, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: 032 455 45 04

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Territorial unit: prow. Śląsk

Historical region: Śląsk

Archbishopric: gnieźnieńskie

Diocese: wrocławska

Details

Style: gotyk
Architectural description:
Świątynia orientowana, jednonawowa o trójprzęsłowym prezbiterium, zamkniętym trzema ścianami ośmioboku. Prezbiterium i nawa ze sklepieniem żaglastym na gurtach. Cały budynek nakrywał niezbyt strzelisty trójspadowy. Naroża świątyni z kamienia łamanego i cegły były wsparte ukośnie ustawionymi przyporami. Nadmierna rozpiętość nawy kościoła sugeruje pierwotne założenie dwunawowe lub istnienie sklepienia palmowego, wspartego na słupie, które może potwierdzać środkowa przypora przy zachodniej ścianie. Otwory okienne zamknięte łagodnymi, półkolistymi łukami i rozglifione od wewnątrz blendy. Wnętrze nawy rozczłonkowane filarami przyściennymi a prezbiterium podwójnymi pilastrami (strona parafii: historia kościoła).
 

UWAGI: Pierwotny kościół prawdopodobnie posiadał prosto zamknięte, wydłużone prezbiteria, dwu- lub czteroprzęsłowe, przykryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi oraz jednonawowe korpusy, pokryte stropami drewnianymi, które w późniejszym czasie wymieniono na sklepienia, charakteryzowały go proste, ascetyczne wręcz formy planistyczne i ukształtowanie przestrzenne. Od XV w. murowany. Drugi budynek miał prezbiterium i nawę prawdopodobnie sklepione krzyżowo-żebrowo. Ściany świątyni, zarówno w nawie jak i w prezbiterium, prześwietlone były smukłymi zwieńczonymi ostrymi łukami, otworami okiennymi z kamiennymi ościeżami oraz takimi też maswerkami i laskowaniem wewnątrz. Od strony południowej przylegała do prezbiterium przypuszczalnie zakrystia, do której prowadziło przejście obramowane kamiennym, fazowanym portalem ostrołucznym. Podobnym portalem przyozdobione było przejście do klasztoru. Główne wejście do kościoła znajdowało się od południa w ostatnim przęśle nawy. Cały budynek nakrywał wysoki dwuspadowy zapewne dach zamknięty od strony zachodniej wydatnym szczytem. Najprawdopodobniej w 1 połowie XVII wieku do bryły kościoła domurowano od strony północnej budynki klasztoru, założone na planie zbliżonym do kwadratu, z wirydarzem wewnątrz i wejściem głównym w południowym skrzydle, obok trójbocznego zamknięcia prezbiterium. Po dostawieniu do północnej ściany kościoła zabudowań klasztornych, niektóre okna w tej ścianie musiano zamurować. Jednocześnie też zmieniono wówczas lokalizację pierwotnej zakrystii, którą przeniesiono do jednego z najbliżej prezbiterium położonych lokali klasztornych. W tym samym zapewne również okresie wybudowano nad wejściem do klasztoru niewysoką, kwadratową wieżę. Remont i barokizacja w XVIII w., kiedy to podwyższono także w kościele poziom posadzki (strona parafii: historia kościoła). Remont z powodu pożaru w 1758 r. (kolejny pożar w 1822 r.) (Pilch 2008, s. 405). Do skasowanego kościoła dobudowano zakrystia w części wschodniej prezbiterium. Ostatnie przęsło odgrodzono od reszty kościoła ceglaną ścianką, sięgającą do parapetu dawnych okien i nakryto stropem, wykuto w ścianach trójbocznego zamknięcia prezbiterium dwa owalne okna. Przestrzeń wykorzystano jako chór muzyczny, zabezpieczony balustradą. Na przełomie lat 50/60 XIX w. podwyższono wieżę i nakryto ją stożkowatym daszkiem a wewnątrz zawieszono dwa nowe dzwony. Po II wojnie światowej odkryto elementy znacznie wcześniejsze, jak np. gotyckie otwory okienne, ślady po dawnych sklepieniach a w trójbocznej części prezbiterium odsłonięto kamienny gzyms ze szczątkami wsporników żeber sklepiennych. Natknięto się wtedy również na zamurowane przejścia z kamiennymi portalami gotyckimi. Zróżnicowano wysokości obydwu części głównych kościoła i nakryto nawę wysokim dachem dwuspadowym, a nad trójbocznie zamkniętym prezbiterium zastosować wysoki również dach o pięciu połaciach. Dach nad obiema przestrzeniami jest kryty dachówką-karpiówką układaną w koronkę. W nawie wykonano strop żelbetowy a w prezbiterium z desek. Zakrystia jest obecnie zlokalizowana w końcu na parterze rozbudowanego poniekąd wschodniego skrzydła byłego klasztoru. Istnieje możliwość wejścia do niej schodami od zewnątrz oraz od wewnętrznej strony kościoła poprzez prezbiterium. Wyeksponowano zachowane reminiscencje gotyckie, z jednoczesnym uszanowaniem późniejszych nawarstwień stylistycznych (strona parafii: historia kościoła).

 

Post-dissolution history:

Cztery lata później kościół wraz z pozostałymi budynkami pofranciszkańskimi został odkupiony od Skarbu Pruskiego przez Magistrat Wodzisławia, który w części dawnego klasztoru ulokował swoje biura a resztę przeznaczył na potrzeby sądu, szkoły powszechnej i cele mieszkalne. 12 VI 1822 r. uległ pożarowi, a w lutym 1830 r. nabyła miejscowa parafia ewangelicka, która przystąpiła do jego remontu i przystosowania do swoich potrzeb. Zniszczony podczas II wojny światowej. Odbudowany w latach 1953–1963 (strona parafii: historia kościoła).

Condition: Stan dobry.

Current function: Kościół ewangelicko-augsbuski, parafiialny.

Register of historic monuments: WUOZ Katowice A/745/66 z 30.12.1966 r. oraz A/279/09 z 8.07.2009 r.

Map

Location: dokładna

Geolocation: 50.00260697215202 18.46097235277864 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)