Monastery:
Szarytki, Chełmno (św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty) dissolved

Introduced: 04.12.2012 10:27 | Last update: 31.05.2016 17:03 | Author of description: Marek Derwich

Collapse timeline
  • Foundation / translocation / change of rule / takeover

    24.06.1821 r.
  • Dissolution częściowa

    Data kasaty częściowej: 31.05.1875 r. Data anulowania kasaty: 1875 r.
Expand all sections

Name

Main town / village: Chełmno

Name at the time of dissolution: Culm

Other name(s): Chołmien; łac. Culmen; niem. Kulm; biał. Хэлмна [pol. Chełmna, ang. Khelmna]; ros. Хелмно [pol. Chiełmno, ang. Khelmno]; ukr. Хелмно [pol. Chełmno, ang. Khelmno]

Location

Address, current nationality and administrative affiliation:
  • Klasztor szarytek, Dominikańska 40, 86-200, Chełmno, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. kujawsko-pomorskie, pow. chełmiński

Additional location information: gmina Chełmno

Condition

Condition: ob. funkcjonuje

Does the building(s) exist?: dobry

Religious order

Name of the order: Szarytki

Other accepted Polish names: Siostry miłosierdzia

Selected foreign names: franc.: Filles de la Charité de Saint Vincent de Paul; włos.: Figlie della Carità di San Vinzenzo de' Paoli

Full Polish name of the congregation: Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo

Short Latin name: FdC

Rite: rzymskokatolicki (katolicki)

Type of congregation: Active

Kind of congregation: żeńskie, habitowe, klauzurowe

Beginnings

Date of foundation / translocation / change of rule / takeover: 24.06.1821 r.

Description:

Król pruski Fryderyk Wilhelm III przekazał zabudowania klasztorne wraz z częścią dawnych dóbr benedyktynek.

W 1822 roku Zgromadzenie urządziło w obszernych budynkach poklasztornych szpital dla 80 chorych, ochronkę dla 150 dzieci z miasta oraz sierociniec, początkowo dla 25 sierot, których liczba z biegiem lat wzrosła. W następnych latach Siostry urządziły szkołę elementarną dla dziewcząt oraz wyższy zakład naukowy dla panien - tak zwaną Selektę - gdzie kształciły się przyszłe nauczycielki - oraz Dom Starców. Około 100 uczennic mieszkało w internacie u Sióstr. Niestety, wszystkie te dzieła z wyjątkiem szpitala i domu starców w czasie "Kulturkampfu" Bismarcka - na mocy tzw. "Praw majowych" z 1875 roku zostały skasowane. Zamknięto też nowicjat, zwany w Zgromadzeniu Seminarium, który istniał zaledwie 7 lat - ponowne otwarcie Seminarium nastąpiło dopiero w 1898 roku. Wówczas to przeprowadzono kapitalny remont kościoła klasztornego i innych zabudowań, a od ulicy postawiono na fundamentach parterowego domku pokaźny gmach pod wezwaniem św. Józefa. W 1904 roku zbudowano nowoczesny - jak na owe czasy - szpital (Dom św. Wincentego), budynek pralni oraz w 1914 roku dom ogrodowy jako oddział szpitalny dla zakaźnie chorych. 
W latach okupacji hitlerowskiej Zgromadzenie cierpiało wraz z całym narodem. W Domu Chełmińskim przetrwała ciężkie lata wojenne grupa 50 polskich dzieci. 20 Sióstr wywiózł okupant do obozu pracy, a 8 Sióstr do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, z których 6 poniosło śmierć męczeńską. Po wojnie powierzono też Siostrom grupę niemieckich dzieci, którymi się zaopiekowały i je wychowały.
 Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte XX stulecia to znów trudny okres w dziejach Prowincji i Domu. Pod dyrekcję państwowego "Caritasu" przeszedł Dom Opieki dla Dorosłych oraz tzw. Sierociniec, czyli Dom Dziecka. Dom Małego Dziecka uznany został jako Zakład Społecznej Służby Zdrowia. W Domu Dziecka przebywało 150 dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym, które w 1962 roku zabrano do Państwowych Domów Dziecka, a Siostrom dano pod opiekę dzieci z niepełnosprawnością fizyczną i intelektualną, które dotąd przebywają w naszym Domu Pomocy Społecznej, powstałym w wyniku kolejnych przekształceń istniejących wcześniej zakładów. Obecnie Dom Pomocy Społecznej liczy ponad 140 mieszkańców: dzieci, młodzież i dorośli (w tym także osoby starsze), którymi opiekują się Siostry wraz z personelem świeckim. W punkcie charytatywnym wydawana jest żywność i odzież dla potrzebujących. Działa również Świetlica Socjoterapeutyczna dla dzieci. - 
http://www.szarytki.opoka.org.pl/klasztor.html

Entity at the time of the dissolution

Legal status: samodzielny

Type of independent entity: Dom prowincjalny

Church dedication: św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Territorial unit: prow. Prusy Zachodnie

Historical region: Ziemia Chełmińska

Prowincja / Archimandria: Prowincja poznańska

Archbishopric: gnieźnieńskie

Diocese: chełmińska

Dissolution

Kasaty 1773-1914
    • Kind: częściowa
    • Legal basis:
      • Państwo/Niemcy/Sejm/Kulturkampf: ustawa "majowa" z 31.05.1875 o likwidacji zakonów i kongregacji zakonnych w Niemczech ( Gesetz betreffend die geistlichen Orden und ordensähnlichen Kongregation der katholichen Staaten)
    • Data kasaty częściowej: 31.05.1875 r.
    • Data anulowania kasaty: 1875 r.
    • Description:

      Kasacji nie uległy jedynie szpital i dom starców, zob. wyżej, opis.

Takeover

Map

Location: exact

Geolocation: 53.3492 18.4182 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)

  • Domasłowski Jerzy, Kościół i dawny klasztor cysterek w Chełmnie, (Towarzystwo Naukowe w Toruniu; Prace Popularnonaukowe, 40; Zabytki Polski Północnej, 6), Warszawa, 1983, ss. 83