Monastery:
Cystersi, Wąchock (NMP, św. Florian) dissolved

Introduced: 04.12.2012 10:27 | Last update: 03.08.2015 11:55

Collapse timeline
  • Foundation / translocation / change of rule / takeover

    1179 r.
  • Restitution

    1951 r.
  • Dissolution executed

    Data faktycznej kasaty: 17.04.1819 r.
Expand all sections

Name

Main town / village: Wąchock

Location

Address, current nationality and administrative affiliation:
  • Opactwo Cysterskie, ul. Kościelna 14, 27-215, Wąchock, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: 41 275 02 00 (furta klasztorna), email: cistercium@wp.pl

Additional location information: Polska, woj. świętokrzyskie, pow. starachowicki, gm. Wąchock

Condition

Condition: ob. funkcjonuje

Does the building(s) exist?: klasztor i kościół w stanie dobrym

Religious order

Name of the order: Cystersi

Full Polish name of the congregation: Zakon Cystersów

Full Latin name of the congregation: Ordo Cisterciensis; Sacer Ordo Cistersiensis

Short Latin name: OCist

Rite: rzymskokatolicki (katolicki)

Type of congregation: Contemplative

Kind of congregation: męskie, mnisze

Beginnings

Date of foundation / translocation / change of rule / takeover: 1179 r.

Description:

W skrzydle wschodnim znajduje się zakrystia (z XIII wieku; obrazy z zakrystii przedstawiają zakonników pomordowanych podczas najazdu Tatarów w 1260 r. Do zakrystii przylega małe pomieszczenie przeznaczone pierwotnie na bibliotekę podręczną; na uwagę zasługuje małe okienko okratowane, które od czasów wczesnośredniowiecznych nie było poddawane żadnej konserwacji ani przeróbkom), kapitularz (jeden z najstarszych cysterskich zabytków w Polsce, zachowany do dziś autentyczny kapitularz romański; detale architektoniczne kapitularza są bogato zdobione ornamentami roślinnymi), a na piętrze dormitorium z XII w. i trzynastowieczna fraternia przeznaczoną pierwotnie na salę dzienną mnichów. W skrzydle południowym najbardziej reprezentatywną częścią jest refektarz z XIII wieku. Będący najbardziej okazałą salą ze średniowiecznych zabudowań. W trzech nierównych oknach znajdują się witraże przedstawiające: "Cudowne rozmnożenie chleba"; herby cysterskie, zakonnik piszący księgę; herby cysterskie, św. Bernard. detale architektoniczne są bogato zdobione ornamentami roślinnymi. Lapidarium klasztorne- znajduje się w sieni o kolebkowym sklepieniu, za klatką schodową. Znajdują się tam umieszczone luźno, romańskie elementy architektoniczne (m.in.: bazy, trzony kolumn, kapitele, segmenty żeber sklepiennych) oraz dawne płyty nagrobne. Krużganki z okresu romańskiego stanowią najstarszą część opactwa wąchockiego, przebudowane w XVII w.; Ślady dawnej budowli widoczne są na ścianach w formie luków; w pobliżu przejścia z krużganków do kościoła widoczne są również ślady polichromii z XIII i XVII wieku. Do wschodniej części budynku klasztornego w XVI wieku dobudowano Dom Opata z małym wirydarzem. W ogrodzie znajduje się pomnik św. Bernarda - patrona cystersów. Na terenie zabudowań klasztornych w 1991 roku zostało utworzone Muzeum ojców cystersów przedstawiające i upamiętniające ważne wydarzenia z dziejów opactwa, historii ruchu oporu i walk wyzwoleńczych; muzeum powstało w oparciu o zbiory kolekcjonerskie księdza Walentego Ślusarczyka, proboszcza z Nowej Soli. Znajduje się tu również Krypta "Ponurego" - tablica z czerwonego piaskowca, za którą znajduje się z urna z doczesnymi szczątkami legendarnego dowódcy AK- majora Jana Piwnika "Ponurego"(1912-1944) W 1995 r. ukończono pracę nad utworzeniem na terenie klasztoru Panteonu Pamięci Podziemnego Państwa Polskiego 1939-45. Na murze po lewej stronie kościoła klasztornego umieszczono tablice pamiątkowe informujące o historii Państwa Podziemnego w latach 1939-45. W centralnej części muru stoi pomnik Podziemnego Państwa Polskiego. Panteon Pamięci zamykają tablice epitafijne komendantów głównych Armii Krajowej. W roku 1819, decyzją władz carskich i Rządu Królestwa, przeprowadzono kasatę opactwa, a kościół przeznaczono na świątynię parafialną. Budynki klasztorne przejęła Dyrekcja Górnicza Królestwa Polskiego, a rząd Królestwa objął następujące zakłady metalurgiczne (piece i kuźnice): Bzin, Marcinkowo, Rojów, Starachowice, Wąchock i Węgłów. Przejęto też z biblioteki klasztornej 2438 książek. Głównie były to dzieła liturgiczne i teologiczne. W XIX i w 1 poł. XX w. kościół znajdował się w rękach kleru diecezjalnego, a w 1887 r. przekazano na własność parafii również zabudowania klasztorne. Prowadzono w tym czasie liczne prace konserwatorskie i remontowe. W roku 1951, po prawie półtorawiekowej nieobecności, kompleks klasztorny ponownie przejęli cystersi, którzy przybyli z Mogiły. Utworzono wówczas przeorat konwentualny, który w 1964 r. podniesiono do rangi opactwa.

Entity at the time of the dissolution

Legal status: samodzielny

Type of independent entity: opactwo

Church dedication: NMP, św. Florian

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Rosja/Carstwo Rosyjskie, Cesarstwo Rosyjskie

Prowincja / Archimandria: Prowincja polska

Archbishopric: warszawskie

Diocese: sandomierska

Dissolution

Kasaty 1773-1914
    • Kind: zrealizowana
    • Date of actual dissolution: 17.04.1819 r.

Restitution

Restytucje po 1914 r.
    • Date: 1951 r.

Map

Location: exact

Geolocation: 51.0745876810253 21.016302380981415 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)

  • Poniewozik Leszek, Wąchock, Encyklopedia katolicka, t. 20: Vác - Żywy różaniec, Lublin, 2014, kol. 306-307