Monastery:
Jezuici, Braniewo (Święty Krzyż) dissolved

Introduced: 04.12.2012 10:27 | Last update: 22.01.2016 20:53 | Author of description: Weronika Wojciech

Collapse timeline
  • Foundation / translocation / change of rule / takeover

    1564 r.
  • Dissolution executed

    Data faktycznej kasaty: 1780 r.
Expand all sections

Name

Main town / village: Braniewo

Name at the time of dissolution: Braunsberg

Other name(s): Brunsberg, Brunsberga, Brunsberk; lit. Branevas; ros. Бранево [pol. Braniewo, ang. Branevo]; ukr. Бранево [pol. Branewo, ang. Branevo]

Location

Address, current nationality and administrative affiliation:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. warmińsko-mazurskie, pow. braniewski

Condition

Condition: brak danych

Religious order

Name of the order: Jezuici

Full Polish name of the congregation: Towarzystwo Jezusowe

Full Latin name of the congregation: Societas Iesu

Short Latin name: SI

Rite: rzymskokatolicki (katolicki)

Type of congregation: Active

Kind of congregation: męskie, kleryckie

Beginnings

Date of foundation / translocation / change of rule / takeover: 1564 r.

Description:

 - jezuici zostali sprowadzeni z inicjatywy kard. S. Hozjusza, stworzyli Akademię Braniewską. W latach 1696-1773 istniała drukarnia, w której wydawano modlitewniki i książki religijne w języku polskim, łacińskim i niemieckim (EK, 2, kol. 1042).

 - w 1565 r. zostało erygowane Collegium Hosianum  w Braniewie przez kard. Stanisława Hozjusza i powierzone jezuitom. W tymże roku erygowano tu pierwsze w Polsce seminarium duchowne dla Warmii, w którym w 1592 r. wprowadzono studia filozoficzne, a w 1641 r. zreorganizowano studia reologiczne na wzór Studium Akademii Wileńskiej. Staraniem A. Posseviny, z dotacji Grzegorza XIII powstał w Braniewie w 1578 r. alumnat papieski celem przygotowania misjonarzy dla krajów protestanckich północnej Europy, którego alumni studiowali w Collegium Hosianum. Instytuty te prowadzili jezuici do 1780 r.

(EK, 1, kol. 209)

Pierwsi jezuici osiedlili się w braniewskim klasztorze pofranciszkańskim już w pierwszym roku działalności zakonu w Polsce (2 listopada 1564). Mimo trudnych przez cały XVI wiek warunków materialnych (fundacja przeznaczona była dla 20 osób, podczas gdy liczba jezuitów dochodziła do 80) założyli szybko kolejne placówki oświatowe: gimnazjum (1565), konwikt szlachecki (1565), Seminarium Duchowne (1567), nowicjat (1569), Seminarium Papieskie (1578), bursę dla ubogich studentów (1582). (Wiki)

- kolegium było hojnie zaopatrywane przez następców założyciela; regent koronny, Bużyński, obdarował je bogatą biblioteką (SGKP, 1, kol. 388)

- sprowadzeni z inicjatywy kard. S. Hozjusza, stworzyli Akademię Braniewską. W latach 1696-1773 istniała drukarnia, w której wydawano modlitewniki i książki religijne w języku polskim, łacińskim i niemieckim (EK, 2, 1042).

Entity at the time of the dissolution

Legal status: samodzielny

Type of independent entity: kolegium

Church dedication: Święty Krzyż

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Territorial unit: prow. Prusy Wschodnie

Historical region: Warmia

Prowincja / Archimandria: Prowincja litewska

Archbishopric: podl. bezpoś. Stolicy Apostolskiej

Diocese: warmińska

Dissolution

Kasaty 1773-1914
    • Kind: zrealizowana
    • Legal basis:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyk II Wielki: dekret z 12.05.1780
    • Date of actual dissolution: 1780 r.
    • Description:

      Kolegium wraz z kościołem św. Krzyża, drukarnia

      Władze pruskie po kasacie zakonu jezuitów utworzyły w 1781 r. z poprzednich uczelni Institutum Litterarium Regium, zwane też Gymnasium Academicum; miało ono również kształcić kandydatów do kapłaństwa. Poziom studiów i wychowania obniżał się stopniowo z powodu braku profesorów, co wykorzystał rząd pruski, znosząc w 1811 r. studia filozofii i teologii; czynił on jednocześnie starania o utworzenie wydziału teologicznego w Królewcu, lub założenie dla alumnów diecezji warmińskiej konwiktu przy wydziale teologicznym we Wrocławiu. Sprzeciwił się temu bp J. W. von Hohenzollern-Hechingen, obawiając się kształcenia teologów katolickich w środowisku tradycyjnie protestanckim, jakim był Królewiec, oraz zbytniej odległości Wrocławia i spadku powołań wśród młodzieży uboższej z powodu zwiększonych kosztów kształcenia. 3. Na utworzenie w Braniewie przez Hohenzollerna-Hechingena w 1818 r. wyższego zakładu filozoficzno-teologicznego pod nazwą Lyceum Hosianum zgodziły się władze pruskie i przeznaczyły na ten cel odpowiednie dotacje. Tegoż roku rozpoczęły się wykłady teologii, a filozofii w 1821 r. Statut dla Liceum przedstawiony władzom pruskim 25 V 1822 r. zatwierdzono dopiero 24 X 1843 r., a w 1845 r. podano do publicznej wiadomości. Zorganizowane na wzór uniwersytecki Liceum nie otrzymało jednak prawa nadawania stopni akademickich. Na czele stał rektor wybierany najpierw na rok, a od 1845 r. na 3 lata. Wydziały filozoficzny i teologiczny miały własnych dziekanów, wybieranych na rok. Senat tworzyli wszyscy profesorowie później zaś rektor, jego zastępca i dziekani. Profesorów mianowały władze państwowe na wniosek biskupa. 4. Dekretem z 3 VI 1912 r. Lyceum Hosianum przemianowano na Królewską Akademię, w 1925 r. na Państwową Akademię, jednak w uprawnieniach Akademii nie zaszły żadne zmiany. W 1945 r. Akademia Braniewska przestała istnieć. Jej tradycje kontynuuje Warmińskie Seminarium Duchowne „Hosianum” w Olsztynie

      (EK, 1, kol. 210)

      W 1780, po kasacie jezuitów, kolegium zostało przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 w Królewskie Liceum Hosianum, przemianowane w 1912 na Akademię Państwową. W III Rzeszy Hermann-von-Salza-Schule. (Wiki)

Map

Location: exact

Geolocation: 54.38123390512242 19.822331525439495 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)

  • Obłąk Jan, Akademia Braniewska [w:] Encyklopedia katolicka, t. 1: Α i Ω - Baptyści, Lublin, 1973, kol. 209-210

Foto