Monastery:
Franciszkanie obserwanci (bernardyni), Bydgoszcz (Trójca Święta) dissolved

Introduced: 04.12.2012 10:27 | Last update: 04.03.2017 23:01 | Author of description: Marcin Zdyb

Collapse timeline
  • Foundation

    05.12.1480 r.
  • Dissolution executed

    Data faktycznej kasaty: 1826 r.
Expand all sections

Name

Main town / village: Bydgoszcz

Other name(s): łac. Bidgostia, niem. Bromberg; lit. Bydgoščius; biał Быдгашч [pol. Bydhaszcz, ang. Bydhashch]; ros. Быдгощ [pol. Bydgoszcz, ang. Bydgoshch]; ukr. Бидгощ [pol. Bydhoszcz, ang. Bydhoshch]

Location

Address, current nationality and administrative affiliation:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. kujawsko-pomorskie, pow. bydgoski

Condition

Condition: ob. funkcjonuje

Does the building(s) exist?:

Religious order

Other accepted Polish names: franciszkanie obserwanci, bernardyni, franciszkanie

Full Polish name of the congregation: Bracia mniejsi franciszkanie; Zakon Braci Mniejszych Bernardynów;

Full Latin name of the congregation: Ordo Fratrum Minorum de Observantia; Ordo Fratrum Minorum Bernardinarum

Short Latin name: OFMObs; OFMBern

Rite: rzymskokatolicki (katolicki)

Type of congregation: Active

Kind of congregation: męskie, habitowe, mendykanckie

Beginnings

Date of foundation: 05.12.1480 r.

Description:

Klasztor został ufundowany przez Zbigniewa Oleśnickiego, ówczesnego biskupa włocławskiego. Fundacja została potwierdzona przez protektora bernardynów, króla Kazimierza Jagiellończyka. Pod budowę konwentu i kościoła przeznaczono tereny położone na wschód od zamku, zwane popularnie Oborą. Wybrali je specjalnie przybyły prowincjał zakonu Michał Bal i brat Stanisław z Kłobucka. Budowę wspomagali burmistrz Bydgoszczy Jan Dowieszczyński, rajca Jakub Moczyński i mieszczanin Jan Grot.

Pierwotnie drewniane zabudowania klasztorne przetrwały przeszło półwieku, aż do 1545 roku, w którym strawił je pożar. Odbudowaną świątynię bernardynów postawiono w 1557 roku jako murowany z cegły kościół. Z niedużymi zmianami przetrwał on do naszych czasów. Obecnie jest kościołem garnizonowym Wojska Polskiego. Klasztor pozostał drewniany do przełomu XVI i XVII wieku. Potem wzniesiono budynek murowany w stylu barokowym, jednakże w ciągu wieków zatracił on swój pierwotny wygląd. W pomieszczeniach tych, mocno rozbudowanych, ma dzisiaj swoją siedzibę Wydział techniczny Akademii Techniczno-Rolniczej.

Wraz z zakonnikami trafiły do Bydgoszczy ich księgozbiory. Wskazują na to zapiski proweniencyjne z lat 1488-1493. Od tego czasu funkcjonowała zorganizowana biblioteka bernardynów. Służyła ona szkole powstałej w 1530 r. - Studium Filozoficznemu. Do utraty niepodległości Polski powoli, ale systematycznie, przybywało książek w zbiorach. Najwięcej, bo 758 dzieł (w 639 woluminach), napłynęło w XVI wieku. Również nie mniej było zakupów i darów w wieku następnym. Natomiast gwałtowne ograniczenie nabytków datuje się na wiek XVIII. Z tego okresu pochodzi już tylko 118 dzieł w 101 woluminach. Liczby te nie oddają jednak prawdziwego stanu biblioteki, gdyż pierwszy urzędowy spis z 1810 roku wykazywał 2400 pozycji, a po przeprowadzeniu kolejnej inwentaryzacji w 1817 roku w zbiorach było już tylko 1989 woluminów.

Country: Polska/Korona Królestwa Polskiego

Historical region: Kujawy

Archbishopric: gnieźnieńskie

Entity at the time of the dissolution

Legal status: samodzielny

Type of independent entity: klasztor

Church dedication: Trójca Święta

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Territorial unit: Wielkie Księstwo Poznańskie (od 1848 prow. Poznań)

Historical region: Kujawy

Prowincja / Archimandria: Prowincja wielkopolska = Provincia Maioris Poloniae

Archbishopric: gnieźnieńskie i poznańskie

Diocese: gnieźnieńska

Dissolution

Kasaty 1773-1914
    • Kind: zrealizowana
    • Legal basis:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyka Wilhelma III: edykt z 30.10.1810 o kasacie wszystkich klasztorów (Edikt über Einziehung sämmtlicher geistlichen Güter in der Monarchie)
    • Date of actual dissolution: 1826 r.

Map

Location: exact

Geolocation: 53.1197 18.0069 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)

  • Adamczyk Kazimierz, Zbiory bernardynów bydgoskich w Bibliotece Kórnickiej PAN, „Przegląd Bydgoski”, 7, 1996, s. 104