Monastery:
Benedyktynki, Bysławek (św. Wawrzyńca) dissolved

Introduced: 04.12.2012 10:27 | Last update: 01.05.2016 00:25 | Author of description: Marek Derwich

Collapse timeline
  • Foundation / translocation / change of rule / takeover

    1603 r.
  • Dissolution executed

    Data urzędowa kasaty: 1836 r. Data faktycznej kasaty: 1836 r.
Expand all sections

Name

Main town / village: Bysławek

Other name(s): Zbysławek, niem. Klein Bislaw, Bislauheim

Location

Address, current nationality and administrative affiliation:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. kujawsko-pomorskie, pow. tucholski

Additional location information: gmina Lubiewo

Condition

Condition: zachowany

Existing buildings: ob. klasztor i kościół zajmują szarytki

Religious order

Name of the order: Benedyktynki

Full Polish name of the congregation: Mniszki Zakonu Świętego Benedykta

Full Latin name of the congregation: Moniales Ordinis Sancti Benedicti

Short Latin name: OSB

Rite: rzymskokatolicki (katolicki)

Type of congregation: Contemplative

Kind of congregation: żeńskie, habitowe, klauzurowe

Beginnings

Date of foundation / translocation / change of rule / takeover: 1603 r.

Description:

1603 wg s. M. Borkowskiej, inni - na 1602 r.
Fund. Zofia Żalińska OSB (Chełmno) i jej siostra Anna, żona Janusza Witosławskiego z Siedlec, potem kasztelana inowrocławskiego. Ich ciotką była Magdalena Mortęska. Przebywało w nim na ogół ponad 20 mniszek, zarządzanych przez "starszą". W 1605 r. pap. Klemens VIII zatwierdził fundację, określając, że będzie to "sanatorium" dla chorych sióstr z opactwa w Chełmnie. 1602-10 przebudowano dawny dwór Żylińskich na kościół i klasztor. 1609-10 zakrystia i kruchta. Na pocz. XVIII w. dalsza przebudowa, 12 cel, mieszkanie dla przełożonej, ok. 20 mniszek. W 1742 r. - 10, 1795 - 6. 
W 1821 r. przybyło tu 10 mniszek ze skasowanego rok wcześniej opactwa Chełmnie.

 Decyzję o budowie kościoła podjęła ksieni chełmińska i ona też pokryła koszty tej inwestycji. Przebudowa prowadzona była w latach 1602-1610. Po przebudowie kościół i klasztor tworzyły jeden budynek na rzucie wydłużonego prostokąt. W części północnej wzniesiono piętrowy budynek klasztorny, a w części południowej równej z nim wysokości kościół. Na zewnątrz oba obiekty nie były wyodrębnione, brak było widocznych podziałów, całość nakrywał wspólny dwuspadowy dach. Kościół liczył dwadzieścia metrów długości, natomiast jego szerokość wynosiła ponad dwanaście i pół metra. Przebudowa dworu na kościół, polegała na tym, iż z dużego pokoju na parterze, urządzono kościół dla ludzi świeckich. Na piętrze natomiast skonstruowano chór, gdzie na nabożeństwa zbierały się zakonnice. Dach kościoła zwieńczono wieżyczką na dzwony i zegar. Pod posadzką kościoła mieściły się dwie piwnice. Jedna była przeznaczona na kryptę dla zmarłych sióstr, a druga na schowek, w którym trzymano rzeczy potrzebne w kościele. Obok kościoła wybudowano kaplicę, w której mieścił się ołtarz św. Walentego. W tym miejscu zbierały się na modlitwy dziewczęta, uczące się w przyklasztornej szkole. W latach 1609-1610 dobudowano zakrystię oraz kruchtę, łącząc zabudowania z kościołem wspólnym dachem pokrytym dachówką. Dalszych przebudów w klasztorze dokonała prawdopodobnie na początku XVIII.
Zaraz po adoptowaniu dworku dla potrzeb klasztornych sprowadzano jego wyposażenie. Nie dokonano tego jednorazowo, lecz, jak można sądzić po zachowanych ruchomościach, działo się to przez szereg dziesięcioleci. W drugiej ćwierci XVII powstał wczesnobarokowy ołtarz główny z wizerunkiem Ukrzyżowania Jezusa. Z tego też czasu pochodzi obraz „Pokłon trzech króli”, a nieco późniejszego barokowy krucyfiks. W drugiej połowie XVIII dokonano uzupełnień w wystroju świątyni. Pojawiły się barokowe konfesjonały i ławy, rokokowe ołtarze, obraz poświęcony błogosławionemu Wincentemu Kadłukowi z 1773. Według protokołu wizytacyjnego z 1820 kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Bysławku posiadał dwanaście odpustów. Klasztor i kościół były budowlą całkowicie murowaną, pokrytą dachówką i wykończoną wieżą. Świątynia miała cztery ołtarze:
- Ukrzyżowanego Pana Jezusa - ołtarz główny, cały pozłacany, z figurą pana Jezusa na krzyżu,
- Św. Wawrzyńca - po lewej stronie kościoła, pod lożą, przy zakrystii, - Matki Boskiej - w kaplicy, na nim figura Matki Boskiej Pocieszenia, wykonana z drewna,
- Św. Benedykta - przy kaplicy, pod lożą w ganku.
W klasztorku mieściło się dwanaście cel, gdzie, zgodnie z przyjętą normą, mogły zamieszkiwać po dwie zakonnice, lecz nigdy nie mieszkało ich tam więcej niż dwadzieścia cztery. - wiki, 
http://pl.wikipedia.org/wiki/Klasztor_benedyktynek_w_Bys%C5%82awku

Entity at the time of the dissolution

Legal status: dependencja

Type of independent entity: prepozytura

Church dedication: św. Wawrzyńca

Nationality and ecclesiastical affiliation at the time of dissolution

Country: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Territorial unit: prow. Prusy Zachodnie

Historical region: Prusy

Prowincja / Archimandria: Kongregacja chełmińska

Archbishopric: gnieźnieńskie i poznańskie

Diocese: chełmińska

Dissolution

Kasaty 1773-1914
    • Kind: zrealizowana
    • Data urzędowa kasaty: 1836 r.
    • Date of actual dissolution: 1836 r.
    • Description:

      ostatnia podprzeorysza (rząd zakazał wyboru "starszej" Katarzyna Rybińska. doczekała kasaty klasztoru w Bysławku, a w następnym roku zmarła. W klasztorze pozostały cztery benedyktynki. Ostatnią z nich była Anna Szymańska, prawie niewidoma staruszka. W 1852 przeniesiono ją do Chełmna, gdzie niebawem zmarła. W ostatnim okresie istnienia klasztoru opiekę nad nim roztaczali proboszczowie pobliskich parafii. Funkcje spowiednika pełnił Jan Nelke z Bysławia, później Jan Reymann z Lubiewa.

      W 1852 rząd pruski dobytek klasztorny przekazał Siostrom Miłosierdzia - Szarytkom. Klasztor znajdował się wówczas w ruinie. Siostry Miłosierdzia, choć przejęły dobra klasztorne to tutaj nie osiadły, lecz przekazały je około 1857 w zarząd franciszkanom reformatom, którzy przebywali do czasu kasaty w r. 1875. Nadbudowali wieżę.

Takeover

Przejęcie 1773-1914 przez:
  • 1852 r.: Szarytki, Bysławek
  • zmiana reguły
  • Description:

    w 1852 r. klasztor otrzymały od rządu szarytki, które w 1857 r. przekazały go w dzierżawę reformatom. Dopiero o ich kasacie w 1875 r. założyły tu w 1876/1881 r. swój dom.

  • 1857 r.: Franciszkanie reformowani (reformaci), Bysławek (św. Wawrzyńca)
  • zmiana reguły
  • 22.04.1876 r.: Szarytki, Bysławek
  • zmiana reguły
  • Description:

    w 1852 r. klasztor otrzymały od rządu szarytki, które w 1857 r. przekazały go w dzierżawę reformatom. Dopiero o ich kasacie w 1875 r. założyły tu w 1876/1881 r. swój dom.

Map

Location: exact

Geolocation: 53.4920 17.9675 (hide map)

Sources of studies (including bibliography)

  • Borkowska Małgorzata, Zakony żeńskie w Polsce w epoce nowożytnej, (Dzieje Chrześcijaństwa Polski i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, 2, Wiek XVI-XVIII, 8), Lublin, 2010, s. 289
  • Brygman Arleta, Klasztor Benedyktynek w Bysławiu 1602-1836, [w:] Radzimiński Andrzej, Karczewski Dariusz, Zyglewski Zbigniew (red.), Sanctimoniales. Zakony żeńskie w Polsce i Europie Środkowej (do przełomu XVIII i XIX wieku), Bydgoszcz-Toruń, 2010, s. 321-330
  • Borkowska Małgorzata, Słownik mniszek benedyktyńskich w Polsce, Tyniec, 1989, s. 41-42