Klasztor:
Franciszkanie (konwentualni), Środa Śląska (Święty Krzyż) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 17.04.2015 12:03 | Autor opisu: Marek Derwich

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    ok. 1253
  • Kasata

    : 1. połowa XVI w.
  • Restytucja

    1675 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1810 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Środa Śląska

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Rzymsko-Katolicka Parafia p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego (klasztor franciszkanów), plebania, Kościuszki 51, 55-300, Środa Śląska, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: 71 317 27 55

Dodatkowe informacje o położeniu: Polska, Środa Śląska, ul. Kościuszki 51, kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i plebania

Stan zachowania

Stan zachowania: zachowany

Istniejące obiekty: co najmniej kościół, obecnie parafialny, pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Franciszkanie (konwentualni)

Inne przyjęte nazwy polskie: pol.: franciszkanie konwentualni, franciszkanie czarni, minoryci, szarzy bracia czes.:ob.: Řád menších bratří konventuálů, minorité; histo. františkáni ang.: ob. Order of Friars Minor Conventual; hist. Franciscains, Conventual Franciscains, Minorites, Greyfriars fr.: ob. Frères mineurs conventuels; hist. frères mineurs, Cordelier hiszp.: ob. Orden de Frailes Menores; hist. Orden Franciscana, Franciscanos conventuales, franciscanos niem.: ob. Orden der Minderen Brüder Konventualen (OMinConv); Minoriten, Franziskaner-Minoriten; Franziskaner-Konventualen, Schwarze Franziskaner ros.: ob. Орден Братьев Меньших Конвентуальных; hist.: францисканцы-конвентуалы, францисканцы włos.: ob. Ordine dei frati minori conventuali;

Pełna polska nazwa zgromadzenia: ob.: Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych; hist. Zakon franciszkanów, Zakon Braci Mniejszych

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: ob.: Ordo Fratrum Minorum Conventualium; hist.: Primus Ordo Franciscanus, Ordo Fratrum Minorum

Skrócona nazwa łacińska: ob.: OFMConv.; hist.: OFM

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, habitowe, mendykanckie

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: ok. 1253

Opis:

wg tradycji fundacja św. Jadwigi z 212 r., w rzeczywistości po raz pierwszy wzm. w 1318 r. Uważa się, że powstał ok. 1253 r., początkowo drewniany, po nadaniu piwowara z 1378 r. budowa murowanego kościoła i klasztoru, zniszczony 1423 przez husytów, odbudowany, na pocz. XVI w. podupadł i opustoszał (Żerelik, Śr. Śl. w Śr., 18). Na początku XVII w. kościół uległ zniszczeniu (www.szlaki)

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: klasztor

Wezwanie kościoła: Święty Krzyż

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Jednostka podziału administracyjnego: prow. Śląsk

Kraina historyczna: Śląsk

Prowincja / Archimandria: Prowincja śląska pw. św. Jadwigi (Śląskiej)

Arcybiskupstwo: gnieźnieńskie

Diecezja: włocławska [kujawska; kujawsko-pomorska]

Kasata

Kasaty przed 1772
    • : 1. połowa XVI w.
    • Opis:

      franciszkanie opuścili klasztor, obiekt przejęła rada miejska, w klasztorze powstał szpital dla ubogich

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyka Wilhelma III: edykt z 30.10.1810 o kasacie wszystkich klasztorów (Edikt über Einziehung sämmtlicher geistlichen Güter in der Monarchie)
    • Data faktycznej kasaty: 1810 r.
    • Opis:

      W 1812 r. kościół i budynki poklasztorne franciszkanów przekazano gminie ewangelickiej, której nie było stać na dostosowanie budowli do swoich potrzeb. Świątynia niszczała wykorzystywana jako magazyn i uległa dewastacji. W 1902 r. rozebrano grożące zawaleniem prezbiterium. W latach 1933 – 1935 trwała odbudowa wg projektu Paula Kleina.

      Jest to kościół ceglany, orientowany, trójnawowy, z jedną z dwóch planowanych symetrycznych wież przy prezbiterium, o sklepieniach krzyżowych i kolebkowych. W miejscu dawnego prezbiterium znajduje się półkolista apsyda.

      Po wielu przebudowach do chwili obecnej zachowały się dwa gotyckie portale – północny i zachodni, kaplica przy wieży, a we wnętrzu drewniana, gotycka grupa Ukrzyżowania, maswerki w oknach i część wsporników z XV w. Godna uwagi jest barokowa, drewniana Pieta z 1753 r., jak i ołtarz z 1751 r. (www.szlaki)

Restytucja

Restytucje przed 1772
    • Data: 1675 r.
    • Opis:

      wracają fraciszkanie;odbudowa kościoła  trwała w latach 1675 – 1727; klasztor nigdy nie odzyskał świetności (www.szlaki)

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 51.162579 16.595575 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Żerelik Rościsław, Środa Śląska w średniowieczu, „Śląski Labirynt Krajoznawczy”, 1, 1989, s. 18