Klasztor:
Jezuici, Wschowa (NMP, św. Stanisław bp) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 31.05.2016 14:13

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    1723 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1773 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Wschowa

Nazwa inna/e: niem. Fraustadt

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy we Wschowie (Kolegium jezuitów), ul. Farna 3, 67-400, Wschowa, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: 65 540 24 51, email: bibliotekawschowa@poczta.onet.pl
  • Muzeum Ziemi Wschowskiej – Rezydencja Jezuitów (Kolegium jezuitów), ul. Farna 3, 67-400, Wschowa, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: 65 540 86 77, email: sekretariatmuzeum@wschowa.pl
  • Parafia Rzymsko-Katolicka pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika (Kościół pw. NMP i św. Stanisława), ul. Plac Farny 2, 67-400, Wschowa, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, tel.: (65) 540-21-21, email: z.zajac@zw.pl

Dodatkowe informacje o położeniu: Polska, woj. lubuskie, pow. wschowski, gm. Wschowa

Stan zachowania

Stan zachowania: zachowany

Istniejące obiekty: kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika oraz budynek kolegium, ob. Muzeum Ziemi Wschowskiej – Rezydencja Jezuitów i Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy we Wschowie

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Jezuici

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Towarzystwo Jezusowe

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Societas Iesu

Skrócona nazwa łacińska: SI

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, kleryckie

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: 1723 r.

Opis:

Fundacja bpa Karola Ponińskiego, który sprowadził jezuitów z Poznania. W latach 1723-1755 istniała stacja misyjna, w 1755-1773 rezydencja, szkoła z internatem oraz konwikt. Prowadzili posługę duszpasterską w kościele pod wezw. św. Stanisława Biskupa, od ok. 1730 r. solidację mariańską uczniów, a od 1727 r. Bractwo Opatrzności Bożej (EK, 20, kol. 993).

Rezydencja znajdowała się w dawnej mennicy, przebudowanej na dom mieszkalny w latach 1724-27, został rozszerzony w 1736 r. przez superiora Felicjana Konarskiego. Posiadali stacje misyjne w Sarnowie i Wilkowie. Prowadzili szkoły z klasami gramatyki od 1729 r., poetyki i retoryki od 1731 r.. Niekiedy uczono tylko do poetyki włącznie. W chwili kasaty zakonu istniała pięcioklasowa szkoła z 4 nauczycielami. Biblioteka była bardzo skromna. Własny kościół rozpoczęto budować w 1770, ale go nie dokończono przed kasatą zakonu (Encyklopedia jezuicka).

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: rezydencja

Wezwanie kościoła: NMP, św. Stanisław bp

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Kraina historyczna: Nowa Marchia

Prowincja / Archimandria: Prowincja wielkopolska = Provincia Maioris Poloniae

Arcybiskupstwo: gnieźnieńskie

Diecezja: poznańska

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Kościół/papież Klemens XIV: breve "Dominus ac Redemptor noster" z 21 VII 1773 znoszące zakon jezuitów
    • Data faktycznej kasaty: 1773 r.
    • Opis:

      Szkoła z internatem przejęta w 1783 r. przez cystersów z Przemętu, w latach 1946-1956 w budynkach szkoły pojezuickiej mieściła się siedziba niższego seminarium duchownego (EK, 20, kol. 993).

      Po kasacie zamieniono ją na szkołę KEN, w której uczyło w latach 1774-1781 jedenastu byłych jezuitów. Biblioteka przekazana po kasacie zakonu szkołom KEN (Encyklopedia jezuicka).

      Po kasacie, oprócz prefekta Pawła Tomasza Grabskiego, szkoła zatrudniała 4 nauczycieli, byłych jezuitów: Konrada Dauma, Józefa de Gollsteina, Wojciecha Skibińskiego i Franciszka Szczepańskiego. Wykładano algebrę, arytmetykę, geografię, geometrię, historię, język łaciński, język niemiecki, naukę moralną, pisanie, rolnictwo i wymowę. Do szkoły uczęszczało około 150 uczniów. Liczba ta wkrótce zmalała. W 1774 r. uczyło się tutaj 28, a w 1780 r. 66 chłopców. W marcu 1782 r. Komisja Edukacji Narodowej podjęła decyzję o likwidacji szkoły powiatowej we Wschowie. W listopada decyzję zmieniono, a prowadzenie placówki powierzono cystersom z klasztorów w Przemęcie i Obrze. W 1783 r. szkoła we Wschowie otrzymała status szkoły podwydziałowej. Prefektem był o. Wawrzyniec Drzewiecki. Zgodnie z uchwałą Komisji z 1785 r., jako nauczycieli zaangażowano 4 zakonników. Do prowadzonej przez nich placówki uczęszczało około 60-70 uczniów. Na terenie wydziału wielkopolskiego szkoła wschowska ustępowała jedynie poznańskiej. Swoją działalność zakończyła w 1793 r. Po zajęciu Wielkopolski i włączeniu Wschowy do Prus, zakonnicy powrócili do swoich klasztorów. W 1797 r. obiekt przejęto na cele wojskowe. Na początku XIX w. budynek służył jako koszary i kombinowana szkoła dla podoficerów pruskiej armii. W okresie Księstwa Warszawskiego miał tam swoją siedzibę Sąd Pokoju i nowo utworzona placówka oświatowa. W 1811 r. uruchomiono Szkołę Wydziałową. W 1853 r. w byłej rezydencji otwarto Królewską Szkołę Realną, przekształconą następnie w Królewskie Gimnazjum we Wschowie. Po jego przeniesieniu w 1896 r. do nowego budynku przy obecnej ul. Matejki, w opuszczonym obiekcie uruchomiono zimową szkołę rolniczą, czynną do lat 20. XX w. W 1945 r. w budynku dawnej rezydencji mieścił się dom noclegowy, ochronka dla dzieci, punkt dożywiania dla przesiedleńców, oddział PCK oraz mini-szpital prowadzony przez siostry elżbietanki. W latach 1946-1956 czynne było Niższe Seminarium Duchowne. W kolejnych dziesięcioleciach mieściły się tam biura PSS-u, ORS-u, Ogródków Działkowych oraz mieszkania komunalne. W maju 2006 r., w wyniku pożaru, budynek częściowo uległ zniszczeniu. W latach 2007-2013 prowadzono w nim prace budowlane, archeologiczne i konserwatorskie. W 2013 r. odrestaurowany obiekt przekazano na potrzeby Miejskiej Biblioteki Publicznej i Muzeum Ziemi Wschowskiej (Strona Muzeum we Wschowie: Kolegium jezuickie).

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 51.8047117 16.315078399999948 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Górniak Marek Robert, Wschowa, Fraustadt, Encyklopedia katolicka, t. 20: Vác - Żywy różaniec, Lublin, 2014, kol. 992-993