Klasztor:
Cystersi, Szczyrzyc skasowany

Wprowadzono: 10.01.2014 15:38 | Ost. aktualizacja: 09.02.2015 14:49 | Autor opisu: Weronika Wojciech

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    ok. 1243
  • Restytucja

    1865 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Szczyrzyc

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Cystersi

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Zakon Cystersów

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Ordo Cisterciensis; Sacer Ordo Cistersiensis

Skrócona nazwa łacińska: OCist

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Kontemplacyjne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, mnisze

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: ok. 1243

Opis:

Opactwo przeniesiono z Ludźmierza; fund. wojewody krakowskiego Teodora z Gryfitów; w 1259 r. klasztor został najechany przez Tatarów, w 1309 r. Szczyrzyc otrzymał od Władysława Łokietka przywilej zakładania wsi na prawie magdeburskim; w latach 1561-1752 z nominacji królewskiej był zarządzany przez opatów komendatoryjnych (najczęściej cystersi); po napadzie w 1623 r. klasztor ogrodzono ufortyfikowanym murem; w 1705 został ograbiony przez Szwedów, a w 1765 i 1774 r. spłonął; po I rozbiorze Polski znalazł się pod panowaniem austriackim; dzięki zabiegom w Wiedniu z uwagi na prowadzenie szkoły i parafii nie został skasowany w okresie józefinizmu.

Po przeniesieniu opactwa do Szczyrzyca cystersi przejęli patronat nad parafią w Górze Św. Jana; w 1798 r. bp tarnowski F. Janowski zniósł ją i jako filię włączył do erygowanej parafii w Szczyrzycu (pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława Bpa) w 1869 r. cystersi objęli kościół pod wezwaniem Narodzenia NMP w Jodłowniku, gdzie w 1915 r. została ustanowiona ekspozytura zależna od parafii w Szczyrzycu, a w 1925 r. erygowano obsługiwaną przez nich parafię; w 1919 r. objęli oni ekspozyturę w Krasnem-Lasocicach k. Limanowej; w 1925 r. erygowano tam parafię prowadzoną przez nich do 1934 r.; mieli tez prawo patronatu w parafii w Wilkowisku i Skrzydlnej; od 1945 r. prowadza parafię w Henrykowie i Oliwie oraz ośrodek duszpasterski w Willow Springs (stan Illinois) (EK, 19, kol. 17)

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: planowana
    • Opis:

      Po śmierci opata J. O. Grzymisławskiego w 1794 r. przejęto większość dóbr klasztornych na rzecz skarbu państwa (sprzedano je m. in. Dzieduszyckim, od których w 1865 r. cystersi je odkupili), a władze austriackie nie pozwoliły na wybór jego następcy; podczas zaborów opactwem kierowali przeorzy. W 1954 r. w klasztorze otwarto muzeum, które w 1984 r. przeniesiono do dawnego pałacu opackiego z XVII w. (przerobiony na spichlerz, w 1978 r. odzyskany przez opactwo); znajduja się tam zbiory sztuki sakralnej, numizmatyczne, militarne oraz dokumentacja browaru w Szczyrzycu (EK, 19, kol. 17-18)

Likwidacja nie poprzez kasatę

Restytucja / powrót:
    • Data: 1865 r.
    • Miejsce: Szczyrzyc
    • Opis:

      W 1918 r. za zgodą Stolicy Apostolskiej pierwszym opatem reaktywowanego opactwa został T. J. Magiera; w XX w. z inicjatywy cystersów w Szczyrzycu powstała Akcja Katolicka, straż pożarna i kasa oszczędnościowo pożyczkowa; podczas II wojny światowej opactwo współpracowało z Armią Krajową, co w 1990 r. zostało uhonorowane orderem Virtuti Militari; w 1950 r. władze państwowe przejęły majątek kościelny, który w 1993 r. częściowo odzyskano (EK, 19, kol. 18)

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 49.784196443375464 20.188531867736856 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Marszalska Jolanta Małgorzata, Szczyrzyc, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 19: Szczepkowski-Użhorodzka Unia, Lublin, 2013, kol. 17-18