Klasztor:
Kapucyni, Biała Podlaska (MB Anielska, św. Antoni z Padwy) skasowany

Wprowadzono: 01.05.2016 16:25 | Ost. aktualizacja: 31.05.2016 16:39 | Autor opisu: Marek Derwich

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    1968 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1864 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Biała Podlaska

Nazwa inna/e: Biała Książęca; Biała Radziwiłłowska; łac. Alba Ducalis; ros. Бяла-Подляска [pol. Biała-Podlaska, ang. Byala-Podlyaska]; ukr. Біла Підляська [pol. Biła Pidlaśka, Biła Pidlasʹka, ang. Bila Pidlyas’Ka]; lit. Palenkės Biala

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Kościół Świętego Antoniego. Klasztor Braci Mniejszych Kapucynów w Białej Podlaskiej. (klasztor reformatów), Kościół Świętego Antoniego. Klasztor Braci Mniejszych Kapucynów w Białej Podlaskiej., ul. Narutowicza 37, 21-500, Biała Podlaska, Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. lubelskie, pow. bialski, tel.: 833435569

Stan zachowania

Stan zachowania: ob. funkcjonuje

Czy obiekt​/​y istnieje?: klasztor Zakonu Braci Mniejszych Kapucynów i kościół rektoralny; zespół klasztorny poreformacji zachowany

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Kapucyni

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum

Skrócona nazwa łacińska: OFMCap

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, kleryckie

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: 1968 r.

Opis:

W 1965 biskup Ignacy Świderski, ordynariusz siedlecki, podejmuje plan osadzenia w Białej zakonu kapucynów ze względu na cześć dla bł. Honorata Koźmińskiego, który się tu w 1829 roku urodził; dla ominięcia przeszkód ze strony władz komunistycznych realizuje swój zamiar stopniowo, dołączając poszczególnych zakonników jako pomocników ks. E. Barbasiewiczowi w nauczaniu religii młodzieży szkół średnich przy kościele św. Antoniego, uczęszczającą na katechezę licznie /około 4000/, gromadzącą się w świątyni i jej podziemiach oraz w przybudowanych barakach. Pierwszym z kapucynów był o. mgr Maurycy Ludwik Kubrak /1937-1987/, utalentowany prefekt, zmarły w Lublinie w opinii świętości, a drugim o. dr Pacyfik Antoni Dydycz, rodem z Serpelic, ceniony przez ks. E. Barbasiewicza za przymioty pedagoga i cieszący się uznaniem bialskiego społeczeństwa, aktualnie biskup ordynariusz drohiczyński, potem przybyli inni. W 1968 kościół został objęty przez Braci Mniejszych Kapucynów.[http://www.antoni-kapucyni.pl/historia-kosciola-i-klasztoru/]

Państwo: Polska Rzeczpospolita Ludowa

Kraina historyczna: Podlasie

Prowincja / Archimandria: Prowincja warszawska pw. św. św. Wojciecha i Stanisława, Biskupów i Męczenników

Diecezja: podlaska

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: klasztor

Wezwanie kościoła: MB Anielska, św. Antoni z Padwy

Dzieje

1971 r. - inne
  • Opis:

    aranżacja piwnic na sale katechetyczne.

2000 r. - inne
  • Opis:

    zmiana aranżacji placu przed kościołem, rozebranie bramy i wystawienie pomnika Jana Pawła II na osi przed fasadą

2005 r. - inne
  • Opis:

    budowa neobarokowego ołtarza w kaplicy, z witrażem Błogosławionego Honorata Koźmińskiego i portretem Jana Pawła II w zwieńczeniu.

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Rosja/Carstwo Rosyjskie, Cesarstwo Rosyjskie

Jednostka podziału administracyjnego: Królestwo Polskie (Kongresowe, Kraj Przywiślany)

Kraina historyczna: Podlasie

Arcybiskupstwo: warszawskie

Diecezja: janowska

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Rosja/car Aleksander II: ukaz z 8.11.1864 (27.10.1864 starego stylu), zwany ukazem o reformie klasztorów w Królestwie Polskim
    • Data faktycznej kasaty: 1864 r.
    • Opis:

      Po kasacie w 1864 r. CZY 1865? kościół pełnił początkowo funkcję kościoła filialnego parafii św. Anny[1]. Zabudowania klasztorne zostały podzielone na dwie części: jedną otrzymał wikary, a w drugiej w 1866 r. ulokowano rosyjskojęzyczne seminarium dla nauczycieli w szkołach unickich[2].

      W 1868 r. unici wystąpili o przekazanie im kościoła poreformackiego w celu ulokowania tam drugiej w mieście cerkwi. Po uzyskaniu zgody rozpoczęto prace nad dostosowaniem świątyni, które przeciągnęły się praktycznie do kasaty Kościoła unickiego na terenie Królestwa w 1875 r.[3] W czasie remontu usunięto większość jego pierwotnego wyposażenia, które zostało przekazane okolicznym parafiom. Po skasowaniu unii brzeskiej poreformacki kościół do 1915 r. pełnił funkcję cerkwi prawosławnej pw. św. Cyryla i Metodego.

      Po odzyskaniu niepodległości świątynia wróciła w ręce Kościoła katolickiego i przez krótki okres pełniła funkcję kościoła szkolnego, a po 1919 r. wojskowego (działała przy nim parafia pw. Krzyża Św.)[4]. W czasie II wojny światowej kościół został zajęty przez wojska niemieckie na cele magazynu wojskowego i uszkodzony. Już w 1944 r. rozpoczęto prace renowacyjne, które przeciągnęły się do 1958 r. Świątyni przywrócona została funkcja kościoła szkolnego, którą pełni do czasów obecnych.

      W 1968 r. kościół wraz z gmachem klasztornym objęli księża kapucyni.
      [...] 

      Mimo tak burzliwych losów część oryginalnego wyposażenia kościoła zachowała się (il. 22), częściowo dzięki przeniesieniu do okolicznych świątyń. Barokowy charakter mają dwa ołtarze: główny (uszkodzony w czasie II wojny światowej i w 1944 r. zrekonstruowany z elementów barokowych z ok. 1740 r.) oraz boczny z figurami świętych franciszkańskich (także datowany na ok. 1740 r.). Z bardziej wartościowych elementów należy też wspomnieć chociażby o fragmentach zachowanych na sklepieniu prezbiterium  malowideł z IV ćw. XVII w., barokowym konfesjonale, czy dwóch osiemnastowiecznych krucyfiksach.

                  Dziedziniec przed kościołem jest otoczony murem, w którego płytkich wnękach pierwotnie umieszczone były stacje Drogi Krzyżowej z XVIII w. Po ich usunięciu jeszcze w XIX wieku, w latach 1989-1990 umieszczono tam tzw. Podlaskie Epitafium Żołnierskie poświęcone podlaskim żołnierzom poległym w czasie II wojny światowej i w wyniku prześladowań sowieckich.

      Dzięki uprzejmości księży kapucynów uczestnicy objazdu mieli także możliwość obejrzenia oryginalnych późnobarokowych malowideł ściennych datowanych na połowę XVIII w. znajdujących się w korytarzach klasztoru[1]. Nie zostały one jeszcze odkryte w całości. Wśród już widocznych znajdują się m.in. wizerunki św. Klary (il. 23) i św. Franciszka z Asyżu.
       

      [1] Ibidem, s. 19.

       

      [1] Przebieg kasaty omawia M. Danielak-Chomać, Klasztor Reformatów w Białej- kasata 1864 r., „Rocznik Bialskopodlaski”, 11, 2003, s. 279-294.

      [2] J. Lewandowski, Likwidacja obrządku greckokatolickiego w Królestwie Polskim w latach 1864-1875, „Annalecta Universitatis Mariae Curie- Skłodowska Lublin-Polonia, sectio F”, 31, 1966  s. 231.

      [3] Archiwum Państwowe w Lublinie, Chełmski Konsystorz Greckokatolicki, sygn. 286 O przekazaniu kościoła poreformackiego w m. Biała na utworzenie drugiej cerkwi w m. Biała w dekanacie bialskim, p.w. św. Cyryla i Metodego, k. 1-47.

      [4] Ibidem, s. 14.

Przejęcie

Wcześniej zajmowany przez:

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 52.0319 23.1204 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)