Klasztor:
Franciszkanie (konwentualni), Inowrocław (św. Franciszek z Asyżu) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 02.06.2016 22:58 | Autor opisu: Marek Derwich

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    1238 r.
  • Opuszczenie, wymarcie etc.

    2. połowa I w.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1819 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Inowrocław

Nazwa inna/e: niem. Inowrazlaw, Hohensalza, Jungbreslau, Jungleslau; ros. Иновроцлав [pol. Inowrocław, ang. Inovrotslav]

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. kujawsko-pomorskie, pow. inowrocławski

Dodatkowe informacje o położeniu: siedziba powiatu inowrocławskiego i gminy wiejskiej Inowrocław

Stan zachowania

Stan zachowania: nie zachowany

Istniejące obiekty: ślady klasztoru zlokalizowano w zach. wsch. cz. pl. Klasztornego (dawniej Obrońców Pokoju), w okolicy Teatru Miejskiego (pl. Klsztorny 2) - prezbiterium

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Franciszkanie (konwentualni)

Inne przyjęte nazwy polskie: pol.: franciszkanie konwentualni, franciszkanie czarni, minoryci, szarzy bracia czes.:ob.: Řád menších bratří konventuálů, minorité; histo. františkáni ang.: ob. Order of Friars Minor Conventual; hist. Franciscains, Conventual Franciscains, Minorites, Greyfriars fr.: ob. Frères mineurs conventuels; hist. frères mineurs, Cordelier hiszp.: ob. Orden de Frailes Menores; hist. Orden Franciscana, Franciscanos conventuales, franciscanos niem.: ob. Orden der Minderen Brüder Konventualen (OMinConv); Minoriten, Franziskaner-Minoriten; Franziskaner-Konventualen, Schwarze Franziskaner ros.: ob. Орден Братьев Меньших Конвентуальных; hist.: францисканцы-конвентуалы, францисканцы włos.: ob. Ordine dei frati minori conventuali;

Pełna polska nazwa zgromadzenia: ob.: Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych; hist. Zakon franciszkanów, Zakon Braci Mniejszych

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: ob.: Ordo Fratrum Minorum Conventualium; hist.: Primus Ordo Franciscanus, Ordo Fratrum Minorum

Skrócona nazwa łacińska: ob.: OFMConv.; hist.: OFM

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, habitowe, mendykanckie

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: 1238 r.

Opis:

Fund. Kazimierz I kujawski, 1237 r. lub początek 1238 r.

W ciągu XVIII w. kościół popadł w ruinę - jak określił kronikarz, z powodu źle przeprowadzonych wcześniej prac remontowych. Przeprowadzano prace nad wzmocnieniem fundamentów. Ostatecznie podjęto przebudowę kościoła w roku 1765. Postanowiono o zachowaniu prezbiterium wraz z pierwszym przęsłem nawy, czyli części do dawnego lektorium. Miano wybudować nową ścianę szczytową od zachodu i wznieść kaplice po bokach pierwszego przęsła. Od wschodu dawnego prezbiterium zaplanowano wzniesienie nowego prezbiterium. Nad szczytem średniowiecznego prezbiterium miała wznosić się wysoka sygnaturka. Całość miała być sklepiona barokowo - w tym celu ściany miały być wzmocnione od wewnątrz przez ich obudowę. Plany w znacznej mierze były zrealizowane w 1777 r. Wzniesiono kaplice, z których jedną nakryto kopułką, a także nowe prezbiterium, którego nie nakryto jeszcze dachem. Proces przerwały władze zaborcze. Nie pomogły liczne prośby franciszkanów o ratunek dla kościoła do króla pruskiego, jak i wniosek do Berlina wraz z projektem sporządzonym przez budowniczego domeny pruskiej G. Dornsteina z roku 1777, który zachował się do dzisiaj w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy. Po kilku latach ostatni franciszkanie w Inowrocławiu usunęli ruiny nawy i niedokończone budowle kościelne, zachowując jedynie dawne średniowieczne prezbiterium, na którym na wzór wschodniego szczytu dobudowano szczyt zachodni.wiki-kościół

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: klasztor

Wezwanie kościoła: św. Franciszek z Asyżu

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Jednostka podziału administracyjnego: Wielkie Księstwo Poznańskie (od 1848 prow. Poznań)

Kraina historyczna: Kujawy

Prowincja / Archimandria: Prowincja polska =Provincia Polona

Arcybiskupstwo: gnieźnieńskie i poznańskie

Diecezja: włocławska [kujawska; kujawsko-pomorska]

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyka Wilhelma III: edykt z 30.10.1810 o kasacie wszystkich klasztorów (Edikt über Einziehung sämmtlicher geistlichen Güter in der Monarchie)
      • Państwo/Prusy/król Fryderyk Wilhelm III: rozkaz gabinetowy z 31.03.1833 (Gabinetsordere v. 31 März 1833)
    • Data faktycznej kasaty: 1819 r.
    • Opis:

      kasat 1819 (Gach, EK) lub 1818 (wiki-kościół).

      W 1821 r. rozebrano budynki klasztorne. Cegły wykorzystano do budowy nowych domów. 

      Kościół (funkcjonowało tylko prezbiterium) wykorzystano jako magazyn. Po częściowej przebudowie w l. 1851-1861 powstały tu olejarnia i fabryka cykorii. Po pożarze  mury kościoła rozebrano w 1872 r.

       

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 52.7968 18.2590 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Sikorski Czesław, Początki zespołu klasztornego oo. Franciszkanów w Inowrocławiu w świetle archeologiczno-architektonicznych badań ratowniczych, „Ziemia Kujawska”, 8, 1986, s. 53–89
  • Wrzeszcz Maria, Inowrocław, Encyklopedia katolicka, t. 7: Ignoratio elenchi - Jędrzejów, Lublin, 1997, kol. 262
  • Mikołajczak Edmund, Średniowieczna własność ziemska okolic Inowrocławia, „Ziemia Kujawska”, 8, 1986, s. 91-111