Klasztor:
Jezuici, Braniewo (Święty Krzyż) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 22.01.2016 20:53 | Autor opisu: Weronika Wojciech

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    1564 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1780 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Braniewo

Nazwa w momencie kasaty: Braunsberg

Nazwa inna/e: Brunsberg, Brunsberga, Brunsberk; lit. Branevas; ros. Бранево [pol. Braniewo, ang. Branevo]; ukr. Бранево [pol. Branewo, ang. Branevo]

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. warmińsko-mazurskie, pow. braniewski

Stan zachowania

Stan zachowania: brak danych

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Jezuici

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Towarzystwo Jezusowe

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Societas Iesu

Skrócona nazwa łacińska: SI

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, kleryckie

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: 1564 r.

Opis:

 - jezuici zostali sprowadzeni z inicjatywy kard. S. Hozjusza, stworzyli Akademię Braniewską. W latach 1696-1773 istniała drukarnia, w której wydawano modlitewniki i książki religijne w języku polskim, łacińskim i niemieckim (EK, 2, kol. 1042).

 - w 1565 r. zostało erygowane Collegium Hosianum  w Braniewie przez kard. Stanisława Hozjusza i powierzone jezuitom. W tymże roku erygowano tu pierwsze w Polsce seminarium duchowne dla Warmii, w którym w 1592 r. wprowadzono studia filozoficzne, a w 1641 r. zreorganizowano studia reologiczne na wzór Studium Akademii Wileńskiej. Staraniem A. Posseviny, z dotacji Grzegorza XIII powstał w Braniewie w 1578 r. alumnat papieski celem przygotowania misjonarzy dla krajów protestanckich północnej Europy, którego alumni studiowali w Collegium Hosianum. Instytuty te prowadzili jezuici do 1780 r.

(EK, 1, kol. 209)

Pierwsi jezuici osiedlili się w braniewskim klasztorze pofranciszkańskim już w pierwszym roku działalności zakonu w Polsce (2 listopada 1564). Mimo trudnych przez cały XVI wiek warunków materialnych (fundacja przeznaczona była dla 20 osób, podczas gdy liczba jezuitów dochodziła do 80) założyli szybko kolejne placówki oświatowe: gimnazjum (1565), konwikt szlachecki (1565), Seminarium Duchowne (1567), nowicjat (1569), Seminarium Papieskie (1578), bursę dla ubogich studentów (1582). (Wiki)

- kolegium było hojnie zaopatrywane przez następców założyciela; regent koronny, Bużyński, obdarował je bogatą biblioteką (SGKP, 1, kol. 388)

- sprowadzeni z inicjatywy kard. S. Hozjusza, stworzyli Akademię Braniewską. W latach 1696-1773 istniała drukarnia, w której wydawano modlitewniki i książki religijne w języku polskim, łacińskim i niemieckim (EK, 2, 1042).

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: kolegium

Wezwanie kościoła: Święty Krzyż

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Jednostka podziału administracyjnego: prow. Prusy Wschodnie

Kraina historyczna: Warmia

Prowincja / Archimandria: Prowincja litewska

Arcybiskupstwo: podl. bezpoś. Stolicy Apostolskiej

Diecezja: warmińska

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyk II Wielki: dekret z 12.05.1780
    • Data faktycznej kasaty: 1780 r.
    • Opis:

      Kolegium wraz z kościołem św. Krzyża, drukarnia

      Władze pruskie po kasacie zakonu jezuitów utworzyły w 1781 r. z poprzednich uczelni Institutum Litterarium Regium, zwane też Gymnasium Academicum; miało ono również kształcić kandydatów do kapłaństwa. Poziom studiów i wychowania obniżał się stopniowo z powodu braku profesorów, co wykorzystał rząd pruski, znosząc w 1811 r. studia filozofii i teologii; czynił on jednocześnie starania o utworzenie wydziału teologicznego w Królewcu, lub założenie dla alumnów diecezji warmińskiej konwiktu przy wydziale teologicznym we Wrocławiu. Sprzeciwił się temu bp J. W. von Hohenzollern-Hechingen, obawiając się kształcenia teologów katolickich w środowisku tradycyjnie protestanckim, jakim był Królewiec, oraz zbytniej odległości Wrocławia i spadku powołań wśród młodzieży uboższej z powodu zwiększonych kosztów kształcenia. 3. Na utworzenie w Braniewie przez Hohenzollerna-Hechingena w 1818 r. wyższego zakładu filozoficzno-teologicznego pod nazwą Lyceum Hosianum zgodziły się władze pruskie i przeznaczyły na ten cel odpowiednie dotacje. Tegoż roku rozpoczęły się wykłady teologii, a filozofii w 1821 r. Statut dla Liceum przedstawiony władzom pruskim 25 V 1822 r. zatwierdzono dopiero 24 X 1843 r., a w 1845 r. podano do publicznej wiadomości. Zorganizowane na wzór uniwersytecki Liceum nie otrzymało jednak prawa nadawania stopni akademickich. Na czele stał rektor wybierany najpierw na rok, a od 1845 r. na 3 lata. Wydziały filozoficzny i teologiczny miały własnych dziekanów, wybieranych na rok. Senat tworzyli wszyscy profesorowie później zaś rektor, jego zastępca i dziekani. Profesorów mianowały władze państwowe na wniosek biskupa. 4. Dekretem z 3 VI 1912 r. Lyceum Hosianum przemianowano na Królewską Akademię, w 1925 r. na Państwową Akademię, jednak w uprawnieniach Akademii nie zaszły żadne zmiany. W 1945 r. Akademia Braniewska przestała istnieć. Jej tradycje kontynuuje Warmińskie Seminarium Duchowne „Hosianum” w Olsztynie

      (EK, 1, kol. 210)

      W 1780, po kasacie jezuitów, kolegium zostało przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 w Królewskie Liceum Hosianum, przemianowane w 1912 na Akademię Państwową. W III Rzeszy Hermann-von-Salza-Schule. (Wiki)

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 54.38123390512242 19.822331525439495 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Obłąk Jan, Akademia Braniewska [w:] Encyklopedia katolicka, t. 1: Α i Ω - Baptyści, Lublin, 1973, kol. 209-210

Foto

Zabudowania kolegium jezuickiego w Braniewie.
Autor: lestath. 4.09.2006. Za: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Braniewo_-_Colegium_Hosianum.JPG