Klasztor:
Benedyktyni, Pułtusk (św. Piotr i Paweł) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 23.08.2015 01:45

Zwiń oś czasu
  • Fundacja / translokacja / zmiana reguły / przejęcie

    11.05.1781 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data urzędowa kasaty: 08.11.1864 r. Data faktycznej kasaty: 08.11.1864 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Pułtusk

Stan zachowania

Stan zachowania: brak danych

Zgromadzenie

Nazwa zgromadzenia: Benedyktyni

Inne przyjęte nazwy polskie: czarni mnisi

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Zakon Świętego Benedykta; Mnisi Reguły św. Benedykta

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Ordo Sancti Benedicti

Skrócona nazwa łacińska: OSB

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Kontemplacyjne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, habitowe, mnisze

Początki

Data fundacji / translokacji / zmiany reguły / przejęcia: 11.05.1781 r.

Opis:

Na mocy decyzji KEN z 11 V, oficjalne przejęcie 25 VII 1781 r. W 1781 r. zarówno kościół, jak i kolegium zostały przekazane przez KEN benedyktynom, którzy przenieśli się z Płocka do Pułtuska przede wszystkim z zadaniem nauczania młodzieży. Najpilniejszą potrzebą było w tym czasie zbudowanie nowego klasztoru i szkoły, gdyż XVI-wieczne zabudowania były w fatalnym stanie technicznym (co poświadcza inwentarz z 1781 r. – publikowany pod nr 1). Stało się to możliwe dopiero po pożarze, który 8 II 1799 r. całkowicie zniszczył dawne kolegium jezuickie. Wypalone ruiny przykryto tymczasowym dachem i tam „między rozwalinami murów z niebezpieczeństwem nawet życia” zamieszkali mnisi na ponad 7 lat. Tam też odbywały się zajęcia lekcyjne. Dzięki pomocy finansowej władz pruskich budowa nowego klasztoru i szkoły ruszyła 2 III 1803 r. Do 9 XI 1806 r. ukończono lewe, południowe skrzydło budynku, gdzie miała się mieścić część klasztorna . Wybuch wojny francusko-pruskiej przerwał prace przy skrzydle północnym, przeznaczonym na potrzeby szkoły. Roboty ponownie podjęto dopiero 29 III 1816 r. i zakończono w 1819 r., choć drobniejsze prace wykończeniowe trwały jeszcze do 1825 r. . Dawny klasztor rozebrano i nie ma po nim obecnie żadnego śladu. Nowy klasztor wraz ze szkołą był budynkiem dwukondygnacyjnym (parter i pierwsze piętro), połączonym z kościołem korytarzem. W 1833 r. władze rosyjskie odebrały prowadzenie szkoły benedyktynom. Nadal jednak zakonnicy mieszkali w skrzydle południowym gmachu. Przed I wojną światową budynek podwyższono o drugie piętro. Obecnie mieści się tu Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi. W latach 1827-1828 benedyktyni przeprowadzili gruntowny remont kościoła pod kierunkiem architekta Józefa Borettiego przy udziale Wacława Ritschla. Uważany był wówczas za jeden z najpiękniejszych kościołów Mazowsz

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: opactwo

Wezwanie kościoła: św. Piotr i Paweł

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Rosja/Carstwo Rosyjskie, Cesarstwo Rosyjskie

Jednostka podziału administracyjnego: Królestwo Polskie (Kongresowe, Kraj Przywiślany)

Kraina historyczna: Mazowsze

Arcybiskupstwo: warszawskie

Diecezja: płocka

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Rosja/car Aleksander II: ukaz z 8.11.1864 (27.10.1864 starego stylu), zwany ukazem o reformie klasztorów w Królestwie Polskim
    • Data urzędowa kasaty: 08.11.1864 r.
    • Data faktycznej kasaty: 08.11.1864 r.
    • Opis:

      W 1833 r. władze rosyjskie odebrały prowadzenie szkoły benedyktynom. Nadal jednak zakonnicy mieszkali w skrzydle południowym gmachu. Po kasacie konwentu benedyktynów w 1864 r. mnichów wywieziono do klasztoru kamedułów na warszawskich Bielanach. Przy kościele pozostał jedynie o. Leonard Wiśniewski (1808-1880) jako wikariusz odpowiedzialny za stan świątyni. Kościół stał się własnością parafii św. Mateusza (kolegiackiej). 21 VII 1875, kiedy to ogromny pożar Pułtuska niemal całkowicie zniszczył świątynię: spłonęły wszystkie ołtarze, dach i prawie całe wyposażenie, ocalały nieliczne obrazy i paramenta liturgiczne (zob. niżej). Z dymem poszła większość wspaniałego księgozbioru, gromadzonego przez stulecia przez jezuitów i benedyktynów. Kościół odbudowano w latach 1875-1880, wprowadzając jednak pewne zmiany, m. in. zmieniono hełmy wież i znacznie obniżono wysokość kalenicy dachu (o ok. 4,5 m). Aż do I wojny światowej trwało wyposażanie wnętrza kościoła, które jednak nigdy nie odzyskało w pełni dawnego blasku. W latach 1864-1939 kościół służył głównie młodzieży Gimnazjum, a następnie Liceum, stąd też w języku potocznym do dziś nazywany jest kościołem „szkolnym”. Nieodwracalne zmiany przyniosła II wojna światowa. W budynku liceum i w kościele Niemcy urządzili magazyn żywności i materiałów medycznych, wnętrze kościoła zostało w znacznym stopniu zdewastowane. Na przełomie 1944 i 1945 r. podczas ostrzału artyleryjskiego zostały zniszczone obie wieże, dach nad zakrystią, chór muzyczny, część frontonu i sklepienia. W latach 1948-1957 prowadzono odbudowę świątyni, jednak w jej trakcie nie zrekonstruowano, niestety, obu wież fasady. Kolejny remont przeprowadzono w latach 1994-1996, m. in. zamurowano wejścia do krypt, usunięto barokową posadzkę i wymieniono dolną partię tynków . Fot. 9, 10, 11, 12. Kościół św. Piotra i Pawła, stan obecny (fot. K. Wiśniewski). W 2011 r. bp płocki Piotr Libera utworzył przy kościele św. Piotra i Pawła nową parafię pw. bł. Jana Pawła II

Mapa

Lokalizacja: przybliżona

Geolokalizacja: 52.6974595 21.08520699999997 (zwiń mapę)