Klasztor:
Franciszkanie obserwanci (bernardyni), Bydgoszcz (Trójca Święta) skasowany

Wprowadzono: 04.12.2012 10:27 | Ost. aktualizacja: 04.03.2017 23:01 | Autor opisu: Marcin Zdyb

Zwiń oś czasu
  • Fundacja

    05.12.1480 r.
  • Kasata zrealizowana

    Data faktycznej kasaty: 1826 r.
Rozwiń wszystkie sekcje

Nazwa

Główna miejscowość: Bydgoszcz

Nazwa inna/e: łac. Bidgostia, niem. Bromberg; lit. Bydgoščius; biał Быдгашч [pol. Bydhaszcz, ang. Bydhashch]; ros. Быдгощ [pol. Bydgoszcz, ang. Bydgoshch]; ukr. Бидгощ [pol. Bydhoszcz, ang. Bydhoshch]

Lokalizacja

Adres/y, obecna przynależność państwowa i administracyjna:
  • Polska/[III] Rzeczpospolita Polska, woj. kujawsko-pomorskie, pow. bydgoski

Stan zachowania

Stan zachowania: ob. funkcjonuje

Czy obiekt​/​y istnieje?:

Zgromadzenie

Inne przyjęte nazwy polskie: franciszkanie obserwanci, bernardyni, franciszkanie

Pełna polska nazwa zgromadzenia: Bracia mniejsi franciszkanie; Zakon Braci Mniejszych Bernardynów;

Pełna łacińska nazwa zgromadzenia: Ordo Fratrum Minorum de Observantia; Ordo Fratrum Minorum Bernardinarum

Skrócona nazwa łacińska: OFMObs; OFMBern

Obrządek: rzymskokatolicki (katolicki)

Typ zgromadzenia: Czynne

Rodzaj zgromadzenia: męskie, habitowe, mendykanckie

Początki

Data fundacji: 05.12.1480 r.

Opis:

Klasztor został ufundowany przez Zbigniewa Oleśnickiego, ówczesnego biskupa włocławskiego. Fundacja została potwierdzona przez protektora bernardynów, króla Kazimierza Jagiellończyka. Pod budowę konwentu i kościoła przeznaczono tereny położone na wschód od zamku, zwane popularnie Oborą. Wybrali je specjalnie przybyły prowincjał zakonu Michał Bal i brat Stanisław z Kłobucka. Budowę wspomagali burmistrz Bydgoszczy Jan Dowieszczyński, rajca Jakub Moczyński i mieszczanin Jan Grot.

Pierwotnie drewniane zabudowania klasztorne przetrwały przeszło półwieku, aż do 1545 roku, w którym strawił je pożar. Odbudowaną świątynię bernardynów postawiono w 1557 roku jako murowany z cegły kościół. Z niedużymi zmianami przetrwał on do naszych czasów. Obecnie jest kościołem garnizonowym Wojska Polskiego. Klasztor pozostał drewniany do przełomu XVI i XVII wieku. Potem wzniesiono budynek murowany w stylu barokowym, jednakże w ciągu wieków zatracił on swój pierwotny wygląd. W pomieszczeniach tych, mocno rozbudowanych, ma dzisiaj swoją siedzibę Wydział techniczny Akademii Techniczno-Rolniczej.

Wraz z zakonnikami trafiły do Bydgoszczy ich księgozbiory. Wskazują na to zapiski proweniencyjne z lat 1488-1493. Od tego czasu funkcjonowała zorganizowana biblioteka bernardynów. Służyła ona szkole powstałej w 1530 r. - Studium Filozoficznemu. Do utraty niepodległości Polski powoli, ale systematycznie, przybywało książek w zbiorach. Najwięcej, bo 758 dzieł (w 639 woluminach), napłynęło w XVI wieku. Również nie mniej było zakupów i darów w wieku następnym. Natomiast gwałtowne ograniczenie nabytków datuje się na wiek XVIII. Z tego okresu pochodzi już tylko 118 dzieł w 101 woluminach. Liczby te nie oddają jednak prawdziwego stanu biblioteki, gdyż pierwszy urzędowy spis z 1810 roku wykazywał 2400 pozycji, a po przeprowadzeniu kolejnej inwentaryzacji w 1817 roku w zbiorach było już tylko 1989 woluminów.

Państwo: Polska/Korona Królestwa Polskiego

Kraina historyczna: Kujawy

Arcybiskupstwo: gnieźnieńskie

Placówka w chwili kasaty

Status prawny: samodzielny

Charakter domu samodzielnego: klasztor

Wezwanie kościoła: Trójca Święta

Przynależność państwowa i kościelna w chwili kasaty

Państwo: Prusy (Prusy Książęce, Brandenburgia-Prusy, Królestwo Prus)

Jednostka podziału administracyjnego: Wielkie Księstwo Poznańskie (od 1848 prow. Poznań)

Kraina historyczna: Kujawy

Prowincja / Archimandria: Prowincja wielkopolska = Provincia Maioris Poloniae

Arcybiskupstwo: gnieźnieńskie i poznańskie

Diecezja: gnieźnieńska

Kasata

Kasaty 1773-1914
    • Rodzaj: zrealizowana
    • Podstawa prawna:
      • Państwo/Prusy/król Fryderyka Wilhelma III: edykt z 30.10.1810 o kasacie wszystkich klasztorów (Edikt über Einziehung sämmtlicher geistlichen Güter in der Monarchie)
    • Data faktycznej kasaty: 1826 r.

Mapa

Lokalizacja: dokładna

Geolokalizacja: 53.1197 18.0069 (zwiń mapę)

Źródła opracowań (w tym bibliografia)

  • Adamczyk Kazimierz, Zbiory bernardynów bydgoskich w Bibliotece Kórnickiej PAN, „Przegląd Bydgoski”, 7, 1996, s. 104