Kolekcja:
Lublin / jezuici / biblioteka

Wprowadzono:: 05.11.2015 14:26 | Ost. aktualizacja: 03.05.2016 20:37 | Autor opisu: Izabela Wiencek

Wiadomości podstawowe

Zgromadzenie: Jezuici

Nazwa: Lublin / jezuici / biblioteka

Rodzaj: Biblioteka

Literatura, linki:

Bednarski Stanisław, Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce. Studium z dziejów kultury i szkolnictwa polskiego,  Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1933.

Chwalewik Edward, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 1-2, Warszawa–Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza, Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie, 1926-1927.

Grzebień Ludwik, Józef Andrzej Załuski i jezuici, „Roczniki teologiczno-kanoniczne”, 31, 4, 1984, s. 55-70.

Grzebień Ludwik, Katalog starych druków Biblioteki Teologicznej Bobolanum. (Polonica XVI w.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 16, 1968, s. 243-278.

Grzebień Ludwik, Organizacja bibliotek jezuickich w Polsce od XVI do XVIII wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, cz. 1: 30, 1975, s. 223-278;  cz. 2: 31, 1975, s. 225-281.

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, oprac. Ludwik Grzebień przy współpr. zespołu jezuitów, Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego. Instytut Kultury Religijnej: Wyd. WAM, 1996. Wersja online: http://jezuici.krakow.pl/Bibl/enc.htm

Kochanowicz Piotr, Inwentarze bibliotek jezuickich 1570-1820. Próba rekonstrukcji, [w:] Librorum amatori. Księga pamiątkowa ofiarowana ks. Czesławowi Michalunio SJ, Kraków: Wyd. WAM, 2004, s. 159-178.

Lisiak Bogdan, Proces przed Trybunałem Lubelskim w sprawie książek Potockiego w bibliotece jezuitów lubelskich, [w:] Librorum amatori. Księga pamiątkowa ofiarowana ks. Czesławowi Michalunio SJ, Kraków: Wyd. WAM, 2004, s. 127-131.

Łukaszewicz Józef, Historya szkół w Koronie i w Wielkim Księstwie Litewskiem od najdawniejszych czasów aż do roku 1794, Poznań: J. K. Żupański, t. 1-4, 1849-1851.

Paszenda Jerzy, Pomieszczenia biblioteczne u jezuitów polskich, [w:] Librorum amatori. Księga pamiątkowa ofiarowana ks. Czesławowi Michalunio SJ, Kraków: Wyd. WAM, 2004, s. 111-118.

Piechnik Ludwik, Seminaria diecezjalne w Polsce prowadzone przez jezuitów od XVI do XVIII wieku, Kraków: Wyd. WAM, 2001.

Pilichowski Czesław, Straty bibliotek i archiwów polskich podczas szwedzkiego „Potopu” 1655-1660, [w:] Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655-1600, t. 2 Rozprawy, Warszawa: PWN 1957.

Radziszewski Franciszek, Wiadomość historyczno-statystyczna o znakomitszych bibliotekach i archiwach publicznych i prywatnych tak niegdyś byłych jako i obecnie istniejących w krajach dawną Polskę składających, a mianowicie: w Królestwie Polskiem, Galicyi, W. Ks. Poznańskiem i Zachodnich guberniach Państwa Rossyjskiego porządkiem abecadłowym miejsc ułożona, Kraków: nakł. autora, 1875.

Sułek Anna, Ekslibris i superekslibris XVIII w. w zbiorach Biblioteki Metropolitarnego Seminarium Duchownego w Lublinie, „Bibliotekarz lubelski”, 41, 1996, 127, s. 27-34.

Zalewski Ludwik, Biblioteka Seminarium Duchownego w Lublinie i biblioteki klasztorne w diecezji lubelskiej i podlaskiej, Warszawa: W. Łazarski, 1926.

Zalewski Ludwik, Orlęta lubelskie. Nauka, wychowanie i życie młodzieży męskiej w Lublinie 1586-1773, Lublin: Instytut Pracy Nauczycielskiej, 1947.

Zalewski Ludwik, Katedra i jezuici w Lublinie, cz. 1, Lublin: Tow. Przyjaciół Nauk, 1947.

Załęski Stanisław, Jezuici w Polsce, t. 1-4, W. L. Anczyc, Kraków: 1900-1905.

Nazwy używane w zapisach i znakach własnościowych:

Collegium Lublinense Societatis Jesu

Historia biblioteki:

Biblioteka początkowo była niewielka, otrzymała w 1584 r. liczne dzieła od Kaspra Chronoviusa z Tarnowa. W 1606 r. książki podarował w testamencie Jan Koniecpolski, sędzia lubelski. Bibliotekę wzbogacały liczne dary oraz zakupy krajowe i zagraniczne. W 1. poł. XVII w. na książkach tłoczono monogram zakonny IHS oraz napis Coll. Lublin. Soc. Jesu. Od ok. 1649 r. biblioteka otrzymuje zapis 1500 złp z procentem 120 złp. Nie zanotowano zniszczeń podczas wojen szwedzkich. Dary w l. 1658, 1677; uposażenie znacznie wzrasta w l. 1690 i 1693. Pod koniec XVII w. przy bibliotece jezuickiej zaczął się wyodrębniać oddzielny zbiór książek, jako biblioteka kleryków. W 1692 r. był to już znaczny księgozbiór. W 1701 w Trybunale Lubelskim odbył się proces o książki Potockich złożone w depozycie w kolegium. Zostały one potem wydzielone z biblioteki jezuickiej i powróciły do księgozbioru Potockich. W l. 1745-47 trwała akcja wymiany międzybibliotecznej z Biblioteką Załuskich – z biblioteki kolegium wybierano zarówno dublety, jak i pojedyncze egzemplarze. „Między rokiem 1753 a 1760 biblioteka kolegium lubelskiego, również dzięki hojności jezuity, Antoniego Kiełczewskiego, otrzymuje wspaniałe urządzenie, wzorzyste parkiety dębowe, rzeźbione szafy z intarsjami i lakami chińskimi” (Bednarski, s. 83). W 1760 r. kończy się opieka jezuitów nad księgozbiorem kleryków, który zostaje wydzielony – 359 dzieł przeniesiono do biblioteki misjonarzy. Seminarium duchowne funkcjonujące w l. 1675-1760 miało własną bibliotekę, również przekazaną w 1760 r. księżom misjonarzom. W 1786 r. biblioteka kolegium została przekazana trynitarzom, który przejęli kościół i kolegium jezuickie, następnie przekształcono ją w bibliotekę Szkoły Wydziałowej.

Rodzaje znaków własnościowych:

Tłoczenia, zapisy rękopiśmienne.

Usytuowanie:

Ok. 1709 r. bibliotekę przeniesiono do nowej sali o dwóch kondygnacjach nad jadalnią kolegium z wejściem z pierwszego piętra. Na planie kolegium wg lustracji z 1773 r. jest umiejscowiona w tymże pomieszczeniu – narożnym, z sześcioma oknami, najobszerniejszym na pierwszym piętrze nad refektarzem.

Wielkość księgozbioru:

W momencie kasaty biblioteka liczyła 4876 dzieł w 7415 wol., w tym liczne rękopisy. Ponadto rejestr ksiąg nieoprawionych znajdujących się w bibliotece obejmował 90 dzieł, 29 tys. egzemplarzy. Rejstr ksiąg oprawnych przeznaczonych do sprzedania – 109 dzieł w 1069 wol. Istniała osobna biblioteczka konwiktu, licząca przed kasatą 30 wol. Biblioteka Seminarium w Lublinie posiadała w 1760 r. 359 dzieł pojezuickich. Ok. 1926 r. wiele woluminów znajdowało się w bibliotece gimnazjum lubelskiego im. Staszica (spadkobiercy Szkoły Wojewódzkiej), ok. 3 tys. w bibliotece katedralnej (głównie teologia i prawo), ok. 30 dzieł w Bibliotece Seminarium Duchownego, wiele w Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego.

Stan zachowania i obecne miejsca przechowywania:

W Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie w zasobie książek XV-XVIII w. zarejestrowano 45 dzieł (baza lokalna). Ok. 80 wol. znajduje się w Bibliotece Wilanowskiej (obecnie w Bibliotece Narodowej w Warszawie). Baza online Biblioteki Kórnickiej (stare druki) – 4 wol. Niektóre książki wywiezione podczas potopu szwedzkiego z kolegium jezuickiego w Rydze noszą proweniencje jezuitów lubelskich – te znajdują się w Uppsali. Liczne wol. znajdują się w Bibliotece Bobolanum w Warszawie. Inne biblioteki: Wrocław – Ossolineum, Warszawa – Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy, Lublin – Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego, Seminarium Duchowne.

Dawne katalogi biblioteczne i inne spisy drukowane i rękopiśmienne:

BN rps akc. 6731, Catalogus librorum ex Bibliotheca Seminarii Collegiatae Lublinensi, 1760 – katalog (właśc. inwentarz) biblioteki Seminarium sporządzony przez jezuitów w momencie przekazania tej instytucji pod zarząd księży misjonarzy w 1760 r. (zachowany).

Współczesne katalogi biblioteczne, drukowane i online:

Katalog druków XV i XVI wieku w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, t. 1-. Warszawa: WUW, 1994-.

Biblioteka Kórnicka: http://www.bkpan.poznan.pl/OLDPRINT/biblio0.html